Polski | English
Facebook
Newsletter

Det Kongelige Teater
Teatr Aleksandrinski
Habima
The National Theatre Of Scotland
Národní Divadlo




Det Kongelige Teater

Termin pobytu: 22 / 10 - 23 / 10 / 11
Tytuł spektaklu:


Początki teatru publicznego w Danii sięgają 1720 roku, kiedy francuski handlarz winem Étienne Capion otrzymał przywilej, pozwalający mu otworzyć teatr dla mieszkańców Kopenhagi. Niewielka scena przy Grønnegade rozpoczęła działalność 20 stycznia 1722 roku. Prezentowała współczesny repertuar niemiecki i francuski, najpierw w językach oryginalnych, później w duńskich przekładach René Montaigu. Wkrótce jednak przedsięwzięcie okazało się nierentowne, Capion został aresztowany z powodu długów, a teatr zamknięty. W roku 1728 budynek teatru społonął w pożarze miasta, a dwa lata później król Christian VI, gorliwy zwolennik pietyzmu, zakazał wszelkich widowisk publicznych jako niemoralnych.

Wraz z wstąpieniem na tron jego następcy, Fryderyka V, oświeceniowego monarchy i mecenasa sztuk, teatr powrócił do łask. Młody, niespełna dwudziestotrzyletni król już z chwilą objęcia władzy ogłosił konieczność powołania teatru królewskiego. Zespół ukonstytuował się w 1747 roku, jego trzon stanowili członkowie dawnej trupy Capiona – ośmiu aktorów i cztery aktorki, czyli obsada potrzebna do wystawiania sztuk Molière’a. Początkowo występowali w różnych miejscach. 11 listopada 1747 roku zapadła decyzja o budowie Komediehus przy Kongens Nytorv (Placu Królewskim) według projektu nadwornego architekta Nicolaia Eigtveda. W niespełna pół roku od położenia kamienia węgielnego gmach z widownią na osiemset miejsc został ukończony i uroczyście otwarty 18 grudnia 1748 roku jako Det Kongelige Teater – Teatr Królewski.

Zespół skupił się wokół jednego z czołowych przedstawicieli duńskiego oświecenia, Ludviga Holberga, historyka, myśliciela politycznego i dramatopisarza, który – choć z pochodzenia Norweg – stworzył duński język literacki. Jego sztuki, pisane jeszcze dla sceny Capiona, inspirowane były twórczością Molière’a i późną komedią dell’arte. Holberg dla kilku pokoleń stworzył wzór komedii mieszczańskiej, łączącej inteligentny humor z wnikliwą krytyką społeczeństwa.

Już we wczesnych latach funkcjonowania Det Kongelige Teater ukształtował się jego szczególny charakter – instytucji skupiającej pod wspólnym zarządem scenę dramatyczną i operową, jak również balet i orkiestrę symfoniczną. W 1771 roku przy teatrze powstała szkoła baletowa, a dwa lata później także operowa. Szybko rosnąca popularność wkrótce wymusiła pierwszą rozbudowę.

Plaga szczurów, która z końcem XVIII wieku nawiedziła Kopenhagę, nie oszczędziła także gmachu przy Kongens Nytorv. Aby poradzić sobie z gryzoniami, buszującymi w kulisach, a nawet zakradającymi się do lóż, dyrekcja Det Kongelige Teater została zmuszona do zakupu całej armii kotów. Wydarzenie to zostało upamiętnione w nazwie nagrody Det Teaterkat – Kota Teatralnego – przyznawanej reżyserom przez Stowarzyszenie Krytyków Teatralnych.

Repertuar pierwszej połowy XIX wieku zdominowała twórczość dwóch dramatopisarzy: Adama Oehlenschlägera i Johana Heiberga. Pierwszy z nich, autor duńskiego hymnu narodowego, nazywany „mistrzem poezji nordyckiej”, tworzył quasi-szekspirowskie tragedie, podejmujące wątki historyczne i mitologiczne. Drugi był ironistą, wykpiwającym zarówno romantyczny arystokratyzm ducha, jak i niskie ambicje burżuazji, pisywał komedie, nie stronił od wodewilu.

W roku 1871 podjęto decyzję o kolejnej przebudowie teatru. Ogłoszono konkurs, który wygrała para wybitnych architektów, Vilhelm Dahlerup i Ove Petersen. Prace trwały trzy lata, uroczyste ponowne otwarcie teatru nastąpiło 15 października 1874 roku. Zaprojektowany w stylu eklektycznym gmach funkcjonuje do dziś, znany obecnie jako Gamle Scene (Stara Scena) i służy przede wszystkim przedstawieniom baletowym.

21 grudnia 1879 roku w Teatrze Królewskim miało miejsce jedno z najważniejszych wydarzeń w historii teatru duńskiego – prapremiera Domu lalki Henrika Ibsena w reżyserii H.P. Holsta z legendarnymi kreacjami Betty Hennings w roli Nory i Petera Jerndorffa w roli doktora Ranka. Pomimo zmian obsadowych spektakl nie schodził z afisza do 1907 roku, w ciągu dwudziestu ośmiu lat zagrano sto przedstawień.

W repertuarze lat osiemdziesiątych XIX wieku, kiedy centralną postacią został dramatopisarz i reżyser William Bloch, dominującym nurtem w Det Kongelige Teater stał się naturalizm. Na wzór niemieckich Meiningeńczyków Bloch przeprowadził reformę teatralną, przede wszystkim podporządkowując zespół aktorski decyzjom inscenizatora. W 1886 roku otworzył przy teatrze nową szkołę aktorską.

Z końcem wieku XIX zaczęły w Kopenhadze powstawać coraz liczniejsze teatry popularne, prezentujące wodewile i operetki, ale to scena przy Kongens Nytorv wciąż miała monopol na „poważny” repertuar.

Kiedy z końcem lat dwudziestych XX wieku Gamle Scene przestała wystarczać, a jej uroczysta architektura coraz mniej odpowiadała współczesnemu repertuarowi, podjęto decyzję o budowie nowej sceny. W sierpniu 1931 roku otwarto Nye Scene. Gmach według projektu Holgera Jacobsena – graniasta wieża w stylu art deco, zawieszona nad pasażem Auguste’a Bournavilles’a, z dużym okrągłym oknem na fasadzie od strony Kongens Nytorv – wzbudził kontrowersje i szybko zyskał sobie miano Stærkassen, „domku dla ptaków”. W budynku, oprócz kameralnej sceny Det Kongelige Teater, znalazła się również pierwsza siedziba Danmarks Radio. Gdy jednak okazało się, że liczne problemy akustyczne nie pozwalają dwóm tak różnym instytucjom na sprawne funkcjonowanie obok siebie, umowę rozwiązano. Stærkassen służył jako scena do 2008 roku.

W 1926 roku Teatr odwiedził Edward Gordon Craig, aby wspólnie z Johannesem Poulsenem wystawić tam Pretendentów do tronu Ibsena. Zaprojektował też scenografię do spektaklu. Premiera odbyła się 14 listopada. Radykalne eksperymenty europejskiej awangardy okresu międzywojnia ominęły jednak Kopenhagę. W latach trzydziestych na scenach Kongelige Teater prezentowano głównie sztuki duńskich modernistów: Kaja Munka, Carla Erika Soyi i Kjeda Abella.

Dopiero po wojnie do repertuaru włączono współczesny dramat zagraniczny, przede wszystkim autorów brytyjskich i amerykańskich: Thorntona Wildera, Arthura Millera, Harolda Pintera i Edwarda Albee’ego, ale także Jeana Anouilha czy Bertolta Brechta. Wystawienia jego sztuk w latach sześćdziesiątych zainicjowały nowy nurt teatru świadomego politycznie i zaangażowanego społecznie.

W 1961 roku duńska scena narodowa przeszła pod zarząd nowo utworzonego Ministerstwa Kultury.

Na przełomie XX i XXI wieków w Det Kongelige Teater dokonały się poważne zmiany. Michael Christiansen, dyrektor naczelny w latach 1993–2008, znacznie rozbudował instytucję, wzbogacając ją o dwa nowoczesne gmachy. W styczniu 2005 roku otworzono gmach opery (Operaen) na wyspie Holmen, przeznaczony dla przedstawień operowych i baletowych, a także koncertów symfonicznych. Operaen wybudowano w prestiżowej lokalizacji, na osi z pałacem Amalienborg, oficjalną rezydencją rodziny królewskiej, oraz reprezentacyjnym kościołem Fryderyka. Trzy lata później, w lutym 2008 roku, zainaugurowano działalność Skuespilhuset, nowej siedziby zespołu dramatycznego. Surowa bryła Skuespilhuset z charakterystycznej brunatnej cegły i wychodzącym na portowy kanał otwartym foyer, do którego prowadzi zawieszona ponad wodą dębowa promenada, została zaprojektowana przez pracownię architektoniczną Lundgaard & Tranberg Arhitekter i uhonorowana prestiżową RIBA European Award.

Christensen i jego następca Erik Jacobsen otworzyli duńską scenę narodową na radykalne eksperymenty formalne, stawiając na teatr autorski i zapraszając do współpracy światowej sławy artystów m.in. Roberta Wilsona, Larsa Noréna, Christopha Marthalera czy Staffana Valdemara Holma. Det Kongelige Teater jest obecnie nie tylko jednym z najciekawszych teatrów skandynawskich, ale także jedną z najprężniej rozwijających się tego typu instytucji w Europie.





Logo Miasto Sto�eczne
Zadanie zostało zrealizowane dzięki wsparciu finansowemu Ministerstwa Kultury
i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Stołecznego Warszawy.
Logo Prezydencja