Polski | English
Facebook
Newsletter

Det Kongelige Teater
Teatr Aleksandrinski
Habima
The National Theatre Of Scotland
Národní Divadlo




Habima

Termin pobytu: 17 / 11 - 18 / 11 / 11
Tytuł spektaklu:


Pierwszy zespół teatralny grający w języku hebrajskim powstał w 1912 roku w Białymstoku z inicjatywy dwójki nauczycieli, Nachuma Cemacha i Hanny Rowiny. Kilkunastu amatorów, próbujących pod okiem przybyłego z Palestyny nieprofesjonalnego reżysera Menacha Gnessina, przygotowało kilka pokazów, między innymi spektakl Słuchaj, Izraelu!, który został zaprezentowany podczas IX Kongresu Syjonistycznego w Wiedniu w 1913 roku. Działalność grupy przerwał na kilka lat wybuch pierwszej wojny światowej.

W 1917 roku zespół trafił do Moskwy, gdzie mimo trudnych warunków udało mu się zdobyć stałą siedzibę. Niewielki gmach przy Niżnym Kisłowskim Piereułku stał się nie tylko eksperymentalną sceną, ale także czynnym ośrodkiem kultury dla mniejszości żydowskiej. Dzięki staraniom Cemacha, dyrektor Moskiewskiego Teatru Artystycznego (MChAT) Konstanty Stanisławski roztoczył opiekę nad grupą i powierzył ją jednemu ze swoich współpracowników, reżyserowi Jewgienijowi Wachtangowowi. Pod jego kierunkiem – w cieniu rewolucji, borykając się z nieustannym brakiem środków do życia – amatorzy rozpoczęli profesjonalny trening aktorski. Wynikiem ich wielomiesięczej pracy studyjnej były cztery jednoaktówki, które złożyły się na zaprezentowany publiczności 8 października 1918 roku program Wieczór prób. Tę datę uważa się za faktyczny początek działalności Studia Habima (hebr. scena).

Premiera poematu dramatycznego Dawida Pińskiego Wieczny Żyd w reżyserii Wachtanga Mczediełowa w 1919 roku uczyniła gmach przy Niżnym Kisłowskim Piereułku jedną z najchętniej odwiedzanych scen Moskwy. Prócz kręgów artystycznych i intelektualnych działalnością Habimy zainteresowały się wówczas również władze komunistyczne. Funkcjonariusze tak zwanej Jewsekcji, czyli osławionego IV oddziału NKWD, wystąpili o jej likwidację jako „placówki burżuazyjno-syjonistycznej” i „gniazda kontrrewolucji”. Ich wniosek został jednak oddalony przez ludowego komisarza do spraw narodowych Józefa Stalina. Jego decyzja ostatecznie usankcjonowała istnienie Habimy.

31 stycznia 1922 roku odbyła się premiera Dybuka Szymona An-skiego w hebrajskim przekładzie narodowego poety Chaima Nachmana Bialika. Spektakl w reżyserii Wachtangowa, ze scenografią Natana Altmana i muzyką Joela Engela, do dziś uznawany jest za największy sukces w historii Habimy. Do legendy przeszła kreacja Hanny Rowiny w roli Lei, która stała się jedną z najważniejszych ikon współczesnej kultury żydowskiej. Obficie czerpiące z doświadczeń konstruktywizmu i ekspresjonizmu przedstawienie zapewniło Habimie ważne miejsce wśród czołowych europejskich scen awangardowych.

Niestety, po śmierci Wachtangowa, która nastąpiła kilka miesięcy później, pozbawiony profesjonalnej opieki reżyserskiej zespół nie był już w stanie utrzymać tak wysokiego artystycznego poziomu. Kolejne spektakle, w większości o tematyce biblijnej lub mitologicznej, okazywały się mniej lub bardziej udanymi kopiami Dybuka. Wypracowana formuła przestała się sprawdzać, gdy do repertuaru włączone zostały także sztuki obyczajowe, komentujące sytuację Diaspory.

24 stycznia 1926 roku zespół wyruszył w dwuletnie tournée, z którego miał już nigdy nie wrócić. Trasa wiodła z Moskwy przez Rygę, Warszawę, Paryż i Londyn do Nowego Jorku. Zakakująco dobre przyjęcie w Warszawie spowodowało, że aktorzy postanowili przedłużyć swój pobyt w Polsce, odwiedzając również inne miasta. Entuzjazm, z jakim spotkała się Habima, wynikał jednak nie tyle z zainteresowania fenomenem hebrajskiego teatru z bolszewickiej Rosji, co przede wszystkim możliwością bezpośredniego kontaktu z dokonaniami rosyjskiej awangardy. Z tego też powodu kolejne tournées Habimy z lat 1930 i 1938 nie cieszyły się już taką popularnością.

Pod koniec tournée w 1927 roku w zespole nastąpił rozłam. Skupiona wokół Cemacha część grupy postanowiła zostać w Stanach Zjednoczonych. Nie udało im się jednak zrobić spodziewanej kariery w Nowym Jorku. Rowina i pozostali aktorzy podjęli decyzję o osiedleniu się w Palestynie, gdzie mogli wreszcie występować przed rozumiejącą ich publicznością. Początki działalności w Tel Awiwie okazały się jednak trudne, zespół bywał atakowany z powodu swojej dotychczasowej nazwy – Moskiewski Teatr Habima.

Z początkiem lat trzydziestych Habima zapraszała do współpracy zagranicznych artystów, w wyniku czego powstało kilka wybitnych spektakli, między innymi Wieczór Trzech Króli w reżyserii Michaiła Czechowa (1930) i Kupiec wenecki w reżyserii Leopolda Jessnera (1931). Wkrótce jednak zespół, skupiony wokół osoby Cwi Friedlanda, zaczął pogrążać się w trwającym przez trzy następne dekady kryzysie.

Uruchomienie w 1945 roku przy teatrze pierwszej w kraju profesjonalnej szkoły aktorskiej zamiast polepszyć – pogorszyło sytuację. Absolwenci, zniechęceni dominującą ekspresjonistyczną manierą gry i pozbawieni zawodowych perpsektyw w kierowanym przez kolektyw zespole, zaczęli szukać zatrudnienia w nowo otwartym Teatrze Cameri. Innym problemem była przedłużająca się budowa stałej siedziby przy Placu Orkiestry w centrum Tel Awiwu, reprezentacyjnego gmachu według projektu Oskara Kaufmanna, przyjętego w 1935 i ukończonego ostatecznie dopiero w 1945 roku.

Pierwszy przełom nastąpił w sezonie 1947/1948, kiedy spektakularny sukces Króla Edypa Sofoklesa w reżyserii Tyrone’a Guthrie’ego i jego dobrze przyjęte światowe tournée zbiegło się z proklamacją niepodległości Izraela. W następnych latach z aktorami Habimy ponownie zaczęli pracować zapraszeni z całego świata reżyserzy, między innymi Aleksander Bardini, André Barsac, Sven Malmquist, John Hirsch i Lee Strasberg. W 1958 roku, z okazji czterdziestej rocznicy założenia, scena przy Placu Orkiestry została uhonorowana Nagrodą Izraela, co wiązało się z oficjalnym przyznaniem jej statusu teatru narodowego. Rosnący prestiż nie załatwiał jednak nawarstwiających się problemów finansowych i personalnych.

Dopiero rozwiązanie kolektywu w 1969 roku i przekazanie teatru pod centralny zarząd Ministerstwa Szkolnictwa i Kultury pozwoliły na wyjście z kryzysu i rozpoczęcie odbudowy artystycznej pozycji Habimy. Kolejni dyrektorzy zadbali o to, aby odświeżyć zespół, w miejsce zasłużonych amatorów zatrudniając młodych artystów, którzy odebrali profesjonalne wykształcenie. Znacznie poszerzyli także repertuar o współczesną literaturę izraelską oraz o klasyczny i współczesny dramat zagraniczny.

W 1972 roku zainaugurowana została scena studyjna Bamartef, przeznaczona do eksperymentów formalnych. W 1976 roku w swojej ostatniej roli królowej-matki w Ryszardzie III Williama Shakespeare’a wystąpiła gwiazda zespołu Hanna Rowina. W 1978 roku kierownictwo artystyczne Habimy objął David Levin, starszy brat dramatopisarza. W tym samym roku założone zostało Towarzystwo Przyjaciół Habimy.

Przełom XX i XXI wieku to okres wzmożonej działalności teatru, wiążącej się przede wszystkim z licznymi światowymi tournées i prestiżowymi pokazami festiwalowymi. W 2004 roku kierownictwo artystyczne sceny narodowej Izraela objął Ilan Ronen. W 2008 roku Habima obchodziła swoje dziewięćdziesięciolecie.



Habima w Polsce

1926 – jako Moskiewski Teatr Habima: Dybuk Szymona An-skiego, reż. Jewgienij Wachtangow; Wieczny Tułacz (Wieczny Żyd) Dawida Pińskiego, reż. Wachtang Mczediełow; Golem Halpera Lejwika, reż. Borys Wierszyłow; Sen Jakuba Richarda Beer-Hoffmanna, reż. Borys Suszkiewicz; Potop (Powódź) Henninga Bergera, reż. Borys Wierszyłow (Teatr Nowości w Warszawie, Teatr Scala w Łodzi, sala magistracka w Wilnie, Teatr Bagatela w Krakowie, Teatr Nowości we Lwowie)

1930 – jako Teatr Hebrajski z Palestyny: Skarb Szolema Alejchema, reż. Aleksander Dikij; Dybuk Szymona An-skiego, reż. Jewgienij Wachtangow; Wieczny Tułacz (Wieczny Żyd) Dawida Pińskiego, reż. Wachtang Mczediełow; Korona Dawida Pedro Calderóna de la Barca, reż. Aleksander Dikij (Teatr Orfeum w Warszawie, Filharmonia Łódzka, Sala Colosseum we Lwowie)

1938 – jako Palestyński Teatr Narodowy: Uriel Acosta Karola Gutzkowa, reż. Aleksander Granowski; Dybuk Szymona An-skiego, reż. Jewgienij Wachtangow; Wieczny Tułacz (Wieczny Żyd) Dawida Pińskiego, reż. Wachtang Mczediełow; Krótki piątek Nachuma Bialika, reż. Baruch Czemeryński; Amchu według Wielkiej wygranej Szolema Alejchema, reż. Baruch Czemeryński; Korona Dawida Pedro Calderóna de la Barca, reż. Aleksander Dikij (Teatr Nowości w Warszawie, Teatr Kameralny w Łodzi, Teatr Bagatela w Krakowie)

2008 – Bat-Yam, reż. Yael Ronen – w ramach polsko-izraelskiego projektu Bat-Yam – Tykocin (koprodukcja Habimy i Teatru Współczesnego we Wrocławiu, pokazy w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu i Teatrze Powszechnym w Warszawie)

2010 – Dritte Generation, reż. Yael Ronen (Festiwal Kontrapunkt w Szczecinie, Festiwal Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi)




Logo Miasto Sto�eczne
Zadanie zostało zrealizowane dzięki wsparciu finansowemu Ministerstwa Kultury
i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Stołecznego Warszawy.
Logo Prezydencja